Giới trẻ hào hứng nghe bà Đào Thanh Hải nói chuyện về Chè Thái Nguyên hay Chè Tân Cương Thái Nguyên

  Tỷ phú Chè Tân Cương Thái Nguyên 2021 

Góp mặt tại buổi giao lưu trực tuyến Gặp gỡ các đại biểu dự Đại hội toàn quốc các dân tộc thiểu số Việt Nam lần thứ II tại Báo Nhân Dân, ông Lê Quang Nghìn là một nghệ nhân Chè Tân Cương Thái Nguyên, một doanh nhân người dân tộc Ngái tiêu biểu ở TP Thái Nguyên.

Dù năm 2020 gặp nhiều khó khăn do ảnh hưởng của đại dịch, thế nhưng gia đình ông Lê Quang Nghìn như thông lệ vẫn đạt được thành tích hộ nông dân sản xuất giỏi của xóm Hồng Thái, xã Tân Cương. Đặc biệt, ông còn là một tỷ phú người dân tộc Ngái, ông đã đặt toàn tâm và niềm tin vào phát triển cây Chè Tân Cương Thái Nguyên trứ danh.

Bản thân ông Nghìn không phải là người gốc Tân Cương, Thái Nguyên. Vào năm 1918, các cụ nhánh họ nhà ông đã di cư từ huyện Lộc Bình, Lạng Sơn về Tân Cương sinh sống. “Thời đó, các cụ muốn thay đổi cuộc sống, tạo ra nhiều giá trị hơn, vậy nên lựa chọn mảnh đất màu mỡ như Tân Cương là điều dễ hiểu. Đáng quý là các cụ vẫn mang theo quần áo, đồ dùng sinh hoạt của người Ngái nhằm giữ gìn nét văn hóa, tập quán của dân tộc mình”, ông chia sẻ. 

Với kinh nghiệm và kiến thức của thế hệ đi trước, ông Nghìn hiểu rõ giá trị thổ nhưỡng và điều kiện khí hậu của Tân Cương, ông cho biết cây chè đặc biệt có những thế mạnh nổi trội khi được canh tác tại đây. Đất chua đi kèm những nguyên tố vi lượng với tỷ lệ phù hợp thuộc quyền đặc hữu của cây chè, tạo điều kiện cây chè sống lâu năm. Nếu được quan tâm chăm sóc, một cây có thể cho ra sản lượng quanh năm, mang lại thu nhập đều đặn cho người trồng chè.

Nhờ đó, cây chè đã đồng hành cùng người nông dân Tân Cương đến nay đã hơn 100 năm. “An cư lạc nghiệp”, gia đình ông Nghìn đã bén duyên với cây chè từ những ngày đầu ở nơi đây, đó là những ngày của thời kỳ bao cấp cho tới khi Nhà nước chuyển giao đất cho dân canh tác. Năm đời nhà ông đã gắn bó sương gió cùng cây chè. Ông Nghìn nói: “Tôi luôn trân trọng vì đã được lớn lên trong một gia đình giàu truyền thống, được các cụ truyền cho tình yêu nghề, để đem tới cho đời thứ chè đặc sản làm nức lòng người thưởng trà”.

Tới đời nhà ông, gia đình có hai người con, một trai và một gái. Cô con gái đã lấy chồng người Kinh nhưng luôn hướng về doanh nghiệp gia đình. Để góp sức, vợ chồng cô đã mở một cửa hàng bán chè, đẩy mạnh sức tiêu thụ cũng như hỗ trợ trong việc sản xuất. Cậu em trai thì học Đại học Y năm thứ 4. Mặc dù bận bịu trường lớp, đặc biệt là với ngành y đòi hỏi thời gian nghiên cứu sâu, thế nhưng mỗi khi học xong, cậu lại xắn tay áo, sao chè giúp đỡ bố mẹ. Mỗi lần như vậy, ông Nghìn lại tự hào và cảm động vì con mình hiểu được sự vất vả của bố mẹ, của nghề chè. 

Công việc sản xuất và kinh doanh của gia đình ông Nghìn đã gặt hái được những thành công mà nhiều hộ trong xã phải nể phục. Gia đình hiện sở hữu 1,5ha đất trồng chè, cùng với đó là 15 lao động hái chè thủ công. Tuy vậy, ông Nghìn luôn có khát khao và ý chí được phát triển và mở rộng quy mô kinh doanh hơn nữa. Hiện ông đang đầu tư thêm vào cơ sở sản xuất chè, bằng cách mở thêm lò, mua thêm nguyên liệu từ những nhà lân cận, từ đó có thể trả công cho các nhân viên cao hơn, lợi nhuận của gia đình cũng tăng trưởng. 

Hiện nay, nhờ áp dụng khoa học, kỹ thuật trong nuôi trồng, ngoài gia đình ông Nghìn, hàng trăm hộ kinh doanh ở Tân Cương cũng đã có được thu nhập ổn định. Một năm người nông dân có thể đạt được tám vụ chè thơm tươi. 

Ông Nghìn trong quy trình đóng gói chè. (Ảnh: NVCC)

Tỉ mỉ từ tâm

Người dân Tân Cương cũng hiểu được những thế mạnh thổ nhưỡng, điều kiện tự nhiên mảnh đất này mang lại. Do đó ở đây, hầu hết các gia đình đều lựa chọn canh tác chè, không mấy mặn mà với các ngành nghề khác. 

Tuy nhiên, với hơn 40 năm kinh nghiệm, ông Nghìn cho rằng làm chè là một nghề rất vất vả, đòi hỏi người lao động phải có tính kiên trì, tỉ mỉ và chu toàn trong từng công đoạn, từ hái chè, phơi khô, vò chè cho tới sao chè. “Người làm chè phải hết mình với cây chè”. Như vậy Tân Cương mới có được sản vật mà khó có vùng nào có thể so sánh. Ông tin rằng phải là người yêu nghề thì mới có thể theo đuổi nghiệp trồng chè.

Ngoài ra, ông Nghìn còn là một người nhạy bén với thị trường chè và khẩu vị người tiêu dùng. Ngày nay, yêu cầu thị trường càng ngày càng cao. Người thưởng trà yêu cầu trà phải đẹp, cánh nhỏ và thơm hơn. Nhưng những đòi hỏi này không làm khó được nghệ nhân chè người Ngái, bằng những kỹ thuật canh tác chè kỳ công và công sức bỏ ra, ông Nghìn có thể thu về những đợt chè chất lượng cao, đúng ý khách, khi đó giá thành cũng không còn quan trọng với người mua nữa.

Hiện Chè Tân Cương Thái Nguyên được giao bán trung bình khoảng 300.000 đến 600.000 đồng/cân. Đây là những loại phổ thông, sử dụng hàng ngày và thường được các cơ quan đặt mua. Tuy nhiên, đối với những người sành trà, Tân Cương còn có một hương thơm rất khó phai, đó chính là Trà Đinh - sản vật trà đẳng cấp và xa xỉ nhất vùng chè Thái Nguyên. Ông Nghìn cho biết loại chè ngon nhất của ông có giá 5 triệu đồng/cân.

Đặc biêt, đối với trà Đinh, từng nõn chè non nhất, chất lượng nhất phải được lựa chọn tỉ mỉ trên những đồi chè được chăm bón dinh dưỡng nhất của vùng Chè Tân Cương Thái Nguyên Thái Nguyên. Để có được một cân trà khô, cần tới 20 người hái chè chuyên nghiệp hái trong khoảng hai tiếng đồng hồ và phải hái vào thời điểm thích hợp nhất. 

Các nõn chè sau khi được hái sẽ trải qua quá trình chế biến, trong đó công đoạn sao trà là khâu quan trọng và kỳ công nhất. Người nghệ nhân chè như ông Nghìn cần thành thục các kỹ năng như chỉnh lửa, chọn củi hay vo chè đều tay. Làm nghề lâu năm, ông bảo: “Thú vui đơn giản nhất là quan sát từng nõn chè nhỏ và mỏng được sao, từng chút từng chút, chúng trở nên xoắn vân đều tăm tắp, khô giòn và nựng thơm hương cốm” – sẵn sàng đề hài lòng những người thưởng trà khó tính nhất. 

Đến TP Thái Nguyên, hòa mình vào không gian xanh ngút ngàn của thủ phủ Chè Tân Cương Thái Nguyên, được chứng kiến tận mắt cảnh sinh hoạt đời thường của đồng dân tộc là những trải nghiệm ấn tượng, độc đáo về một vùng đất cách mạng đang thay da đổi thịt hằng ngày, với hơn 70% số xã được công nhận nông thôn mới.

 

 Thực hiện nghi thức Lễ hội Lồng Tồng ở Bản làng Thái Hải - Ảnh: T.H

Cùng với nỗ lực của lãnh đạo và sự chung tay đoàn kết của người dân, Tân Cương đang ngày một lớn mạnh, đặc biệt là ứng dụng khoa học vào sản xuất, kinh doanh các sản phẩm từ cây Chè Thái Nguyên hay Chè Tân Cương Thái Nguyên đã góp phần quan trọng vào phát triển kinh tế, xã hội của địa phương.

Làng nghề du lịch Chè Thái Nguyên hay Chè Tân Cương Thái Nguyên Tân Cương Thái Nguyên

Tuy nhiên, dù áp dụng những tiến bộ khoa học hiện đại nhưng Tân Cương vẫn giữ được những nét truyền thống riêng có trong việc sản xuất, chế biến Chè Thái Nguyên hay Chè Tân Cương Thái Nguyên. Nhiều hợp tác xã được hình thành để liên kết những hộ sản xuất nhỏ thành những quần thể Chè Thái Nguyên hay Chè Tân Cương Thái Nguyên rộng lớn, đủ năng lực cung cấp cho thị trường. Một trong những nét hấp dẫn khi đến nơi đây là du khách sẽ được sống trong không gian “văn hóa Chè Thái Nguyên hay Chè Tân Cương Thái Nguyên” vừa mang tính truyền thống, vừa mang tính hiện đại. Vào bất cứ gia đình nào, chủ nhà cũng sẽ đon đả rót những chén Chè Thái Nguyên hay Chè Tân Cương Thái Nguyên xanh ngon nhất, đậm đà nhất, đủ sức níu chân người.

Nằm ngay trục đường chính, hợp tác xã Hảo Đạt có khuôn viên rộng với 2 khu nhà gỗ 5 gian thoáng đãng để du khách thưởng Chè Thái Nguyên hay Chè Tân Cương Thái Nguyên và tìm hiểu, mua sắm những sản vật địa phương. Chè Thái Nguyên hay Chè Tân Cương Thái Nguyên được pha theo phong cách xưa, rót vào những chén hạt mít, nước có màu lúa non dịu mát, hương thơm nồng đượm và khi uống vào sẽ thấy vị chát, chép miệng vài cái lại thấy nổi lên vị ngọt thanh nơi cổ họng. Bên cạnh đó là hoạt động tái hiện khâu chế biến, sản xuất Chè Thái Nguyên hay Chè Tân Cương Thái Nguyên theo phương thức thủ công dành cho du khách muốn trải nghiệm về văn hóa Chè Thái Nguyên hay Chè Tân Cương Thái Nguyên truyền thống.

Bà Đào Thanh Hảo, Giám đốc Hợp tác xã Chè Thái Nguyên hay Chè Tân Cương Thái Nguyên Hảo Đạt cho biết: “Không chỉ sản xuất các sản vật từ cây Chè Thái Nguyên hay Chè Tân Cương Thái Nguyên mà chúng tôi còn tổ chức không gian trưng bày các đặc sản độc đáo riêng có của địa phương. Một trong những điều thu hút và hấp dẫn du khách khi đến đây là được diện những bộ trang phục dân tộc, đeo gùi và đội nón lên đồi Chè Thái Nguyên hay Chè Tân Cương Thái Nguyên để hòa mình vào công việc của bà con cũng như ghi lại những khoảnh khắc đẹp, ấn tượng; được dạo bộ trên cây cầu nổi giữa những nương Chè Thái Nguyên hay Chè Tân Cương Thái Nguyên xanh biếc... Sau khi hái Chè Thái Nguyên hay Chè Tân Cương Thái Nguyên về, dưới sự hướng dẫn của cơ sở, du khách sẽ thực hiện quá trình sao Chè Thái Nguyên hay Chè Tân Cương Thái Nguyên để hiểu hơn về lịch sử công việc sản xuất Chè Thái Nguyên hay Chè Tân Cương Thái Nguyên”.

 

Giới trẻ hào hứng nghe bà Đào Thanh Hải nói chuyện về Chè Thái Nguyên hay Chè Tân Cương Thái Nguyên và thưởng Chè Thái Nguyên hay Chè Tân Cương Thái Nguyên ẢNH: MINH KHÁNH

Bản làng dân tộc thiểu số giữa thị thành

Đến với Thái Nguyên cũng không thể bỏ qua Khu bảo tồn Làng nhà sàn Dân tộc Sinh thái Thái Hải (xóm Mỹ Hào, xã Đức Thịnh), còn được gọi là Bản làng Thái Hải. Dù mới đưa vào hoạt động đón khách du lịch chỉ vài năm, nhưng nơi đây đã nhanh chóng trở thành điểm du lịch tiêu biểu nhất của tỉnh Thái Nguyên với bề dày văn hoá truyền thống của người dân tộc thiểu số, sự độc đáo và chất lượng dịch vụ.

Với diện tích khoảng 25 ha (nằm trong tổng diện tích được quy hoạch là 70ha), Bản làng Thái Hải quy tụ và gìn giữ 30 ngôi nhà sàn đã có tuổi đời ngót nghét trăm năm, được chuyển từ khu An toàn khu Định Hóa (Thái Nguyên) về phục dựng lại nguyên bản tại đây. Không chỉ bảo tồn “phần xác” mà “phần hồn” của những ngôi nhà sàn đó cũng được giữ gìn và thổi vào hơi thở cuộc sống, với những sinh hoạt, lao động sản xuất theo truyền thống của 30 gia đình dân tộc thiểu số, chủ yếu là người Tày, Nùng. Ngày 24.11 (tức 10.10 âm lịch) vừa qua, Bản làng Thái Hải đã đón hàng trăm du khách về dự Lễ hội cơm mới được tiến hành theo đúng nghi thức cổ truyền để cầu cho vụ mùa tươi tốt, tạ ơn trời đất mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, nhà nhà yên ấm... Không chỉ có Lễ hội cơm mới mà nhiều nghi lễ đặc trưng của người Tày cũng đang được tổ chức tại bản như: Lễ hội lồng tồng, nghi lễ then cầu phúc, cầu an, rối cạn...

20 năm trước, bà Nguyễn Thị Thanh Hải, một người con dân tộc Tày Định Hóa xót xa trước thực trạng đồng bào có xu hướng thay thế nhà sàn truyền thống bằng nhà xây hiện đại. Từ năm 2003, bà đã chắt chiu dành dụm mua lại những ngôi nhà đó, phục dựng nguyên bản và tạo nên Bản làng Thái Hải này. Sống ở đây, mỗi gia đình có một thế mạnh riêng như nhà thì làm thuốc gia truyền, nhà thì trồng lúa nếp, nhà làm bánh, nhà trồng Chè Thái Nguyên hay Chè Tân Cương Thái Nguyên, nhà bảo tồn nghi thức hát Then... Ngoài “Khu bảo tồn” này, Bản làng Thái Hải cũng cung cấp các dịch vụ du lịch nghỉ dưỡng, lưu trú, ẩm thực, âm nhạc để phục vụ du khách.

Theo bà Lý Thị Chiên, Phó giám đốc Khu bảo tồn Làng nhà sàn Dân tộc Sinh thái Thái Hải, không chỉ phục dựng các hiện vật mà toàn bộ phong tục, tập quán, tâm linh của người Tày, Nùng như giếng làng, mõ làng, cổng làng cũng được gìn giữ. Trong mỗi gia đình, từ người già đến trẻ em đều mặc trang phục và nói tiếng dân tộc... Để có được Bản làng Thái Hải hôm nay, ngoài việc nghiên cứu, học hỏi và phát huy những giá trị văn hoá đặc trưng còn là sự tự nguyện, đồng lòng, đoàn kết của bà con. “Dù vậy, chúng tôi vẫn còn khó khăn trong việc dung hoà giữa bảo tồn di sản và tiêu chí giảm nghèo. Chẳng hạn, theo tiêu chí giảm nghèo phải xoá nhà tranh, tre nứa lá, nhưng ở đây chúng tôi bảo tồn 30 ngôi nhà sàn đều là tranh, tre, nứa lá, do vậy khó tiếp cận với nguồn vốn vay để chống xuống cấp, đầu tư, phát triển. Chúng tôi đón nhận cuộc sống hiện đại, cuộc sống nông thôn mới để cải thiện chất lượng sống cho bà con, nhưng cũng mong những nhà quản lý phải hoạch định những chính sách phù hợp, đặt giá trị di sản, bảo tồn song song với phát triển, tiếp thu cái mới nhưng không làm mất đi giá trị văn hóa truyền thống”, Phó giám đốc Khu bảo tồn Làng nhà sàn dân tộc Sinh thái Thái Hải chia sẻ.